Kolaborasi dan Intervensi: Pengembangan dan Operasional Maskapai Penerbangan Komersial Hindia Belanda, 1928–1940-an


Dwi Adi Wicaksono(1*), Abdul Wahid(2)

(1) Universitas Gadjah Mada
(2) Universitas Gadjah Mada
(*) Corresponding Author


Civil aviation in the Dutch East Indies developed after the presence of Koninklijke Nederlandsch-Indische Luchtvaart Maatschappij (KNILM) as the only commercial airline. Even though KNILM was founded and owned entirely by the private sector and operated commercially, this company received subsidies and various other support from the colonial government. This raises the question of how the two parties manage this airline?This article uses a political and business approach to explain these issues as well as sources in the form of official printed documents, newspapers and others.

The author's research shows that the formation and management of the KNILM company was a combination of private interests and colonial government politics. This cooperation was carried out to overcome the shortcomings of each party that requires civil aviation to strengthen their agenda. The private sector has the advantage of being able to utilize aviation technology directly with better economic value but required an injection of funds for its operations. On the other hand, the colonial government did not want to invest heavily in aviation technology but needed it, so it provided subsidies and other support to KNILM.


Commercial aviation; KNILM; Dutch East Indies; political-business relations; regional consolidation

Full Text:




Statuten van de Naamlooze Venootschaap Nederlandsch-Indische Luchtvaart Maatschappij. Gevestig in Amsterdam. Amsterdam: De Bussy.

Indisch Verslag 1938: Teskt van Verslag van Bestuur en Staat van Nederlandsch-Indie over het Jaar 1937. Gravenhage: AlgemeeneLandsdrukkerij.

Indisch Verslag 1939: Tekst vam Verslag van Bestuur en Staat van Nederlandsch-Indie over het Jaar 1938. Gravenhage: Algemeene Landsdrukkerij.

Indisch Verslag 1941. II. Statistisch Jaaroverzicht van Nederlandsch-Indie over het Jaar 1940. Batavia: Landsdrukkerij.

Staatblad van Nederlandsch-Indie 1930


Cassius, Gerrard & Thijs Postma (1986). 40 Jaar Luchtvaart in Indie. Alkmaar: De Alk Bv.

Noppen, K. Ryan (2016). Blue Skies, Orange Wings: The Global Reach of Dutch Aviation in War and Peace 1914-1945. Cambridge: WM. B Eerdmans Publishing Co.

Nypels, George (1925). De Indische Gids: Tevens Nieuwe Serie van het Tijdschrift voor Nederlandsch-Indie. Amsterdam: J.H. De Bussy.

-------------------- (1928). De Indische Gids II. Tevens nieuwe Serie van het Tijdschrift voor Nederlandsch-Indie. Amsterdam: J.H. De Bussy.

Sacre, Walaardt, W.P. van Abeelen & F. Spittel (1932). Vijf-en-Twintig Jaar Luchtvaart In Nederland. Amsterdam: A. J. G. Strenghold.

Stibbe, D.G. & Dr. J. Stroomberg (1935). Encyclopaedie van Nederlandsch Indie; Tweede Druk. Gravenhage: Martinus Nijhoff.

-------------- & Mr. F.W.J. H. Sandbergen (1939). Encylcopaedie van Nedelandsch-Indie. Tweede Druk. Gravenhage: Martinus Nijhoff.

Surat Kabar

Algemeen Handelsblad.

Algemeen Handelsblad voor Nederlandsch-Indie.

Bataviaasch Nieuwsblad.

De Courant: Het Nieuws van den dag.

De Gooi- en Eemlander: Nieuws en Advertentieblad.

De Indische Courant.

De Koerier.

De Locomotief.

De Maasbode.

De Preanger Bode.

De Sumatra Post.

De Telegraaf.

De Tijd: Godsdienstig-Staakundig Dagblad.

Haagsche Courant.

Het Nieuws van den dag voor Nederlandsch-Indie.

Het Vaderland: Staat-en-Letterkundig Nieuwsblad.

Nieuwe Venlosche Courant.

Provinciale Geldersche Nijmeegsche Courant.

R.K. Dagblad Het Huisgezin.

The West Australia.

DOI: https://doi.org/10.22146/lembaran-sejarah.61810

Article Metrics

Abstract views : 634 | views : 983


  • There are currently no refbacks.

Copyright (c) 2022 Lembaran Sejarah

Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.

ISSN 2620-5882(online) | © 2024 Lembaran Sejarah

View My Stats